Συνέδριο

Περιγραφή

Στη σύγχρονη ελληνική και ευρωπαϊκή ιστορία η εκπαίδευση αποτέλεσε όργανο πολιτικής και η πολιτική δραστηριότητα ένα είδος εκπαίδευσης. Το σύγχρονο εκ-παιδευτικό διακύβευμα εκφράστηκε μέσα από την υπογράμμιση της ανάγκης για ενδυνάμωση της εκπαίδευσης ως μέσο κοινωνικής και πολιτικής ισότητας και δικαιοσύνης και την ολοκλήρωση της ιδιότητας του σύγχρονου πολίτη μέσα από εκπαιδευτικές πρακτικές και εκπαιδευτικούς θεσμούς. Η έκφραση της σύγχρονης εκπαιδευτικής πολιτικής σε όρους διά βίου μάθησης προβλήθηκε ως μέριμνα για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, την ενδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής, τη συμμετοχικότητα των ατόμων στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Η αξιολογική διάσταση αυτής της εκπαιδευτικής ατζέντας φέρεται να προϋποθέτει και να συμβάλλει σε μία κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς, διακρίσεις, στιγματισμούς, περιθωριοποίηση και γκετοποίηση. Διάφορες παιδαγωγικές προτάσεις θεωρητικού και πρακτικού χαρακτήρα προβάλλουν την κάθε είδους διαφορετικότητα ως την προεξέχουσα διάσταση μίας μεταβαλλόμενης πραγματικότητας που λειτουργεί εξισορροπητικά μεταξύ διακρίσεων, εντάσεων και συγκρούσεων και συμβάλλει σε αυτό που ευρέως τιτλοφορείται ως «ανοικτή, ώριμη και δημοκρατική κοινωνία».

Ο καμβάς της σύγχρονης εκπαίδευσης σε θεωρητικό, διδακτικό, ερευνητικό και εφαρμοσμένο, οργανωτικό και διοικητικό, θεσμικό και πολιτικό επίπεδο προσφέρει, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί, τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την επίτευξη των προαναφερθέντων στόχων και, κατά συνέπεια, την ολοκλήρωση και αυτονόμηση του σύγχρονου ατόμου αλλά και την κοινωνική συνοχή και ευημερία. Όμως, πόσο στα αλήθεια εύλογος είναι αυτός ο ισχυρισμός; Ποιος είναι ο σκοπός της σύγχρονης εκπαίδευσης; Ποιο είναι το μακρόπνοο όραμα που εμπνέει τους λειτουργούς της, τα κέντρα λήψης αποφάσεων και άσκησης πολιτικής και εξουσίας, την ευρύτερη κοινωνία και την κυρίαρχη κουλτούρα της; Η υλοποίηση των στόχων της εκπαίδευσης και η ολοκλήρωση του ανθρώπου προϋποθέτουν όχι απλώς την άσκηση ενός διαχειριστικού και πειραματικού μινιμαλισμού, όχι μόνο την τροφοδότηση ενός τόσο εξαντλητικού όσο και εξαντλημένου ρεαλισμού αλλά και μία εύρωστη και οραματική σκοποθεσία που θα δικαιώνει την ίδια την ιδιοσυστασία της εκπαίδευσης, ως μέσο, δηλαδή, για την παιδευτική εκπλήρωση του ανθρώπινου βίου σε ένα οργανωμένο θεσμικο-πολιτικό πλαίσιο.

Σκοπός της εκπαίδευσης, με άλλα λόγια, είναι η παιδεία του ανθρώπου, η ενεργοποίηση και η καλλιέργεια όλων των διανοητικών, ψυχολογικών, βουλητικών, πρακτικών και κοινωνικο-πολιτικών ικανοτήτων του με έναν τρόπο που υπερβαίνει την εμπέδωση απλών συμβατοτήτων, την ηθική και κοινωνική υποκρισία ή αμφισημία, την εκπαιδευτική αδράνεια και την πολιτική απραξία. Σε αυτό το πνεύμα, εύλογος είναι ο ισχυρισμός ότι αυτοί οι στόχοι τίθενται στην υπηρεσία της ευρύτερης σκοποθεσίας με ειλικρίνεια και χωρίς προϋποθέσεις, μόνο εφόσον η άσκηση εκπαιδευτικής διοίκησης και εκπαιδευτικής ηγεσίας, η διδακτική πρακτική που οριοθετεί το δίπτυχο διδασκαλία – μάθηση, η εκπαιδευτική έρευνα και η διαρκής ενσωμάτωση της καινοτομίας, η εκπαιδευτική πολιτική και, κυρίως, η εκπαιδευτική φιλοσοφία που ενώνει όλα αυτά σε ένα εσωτερικά συνεπές και συνεκτικό όλο, σέβονται και λαμβάνουν υπόψη την εγγενή πολυπλοκότητα του ανθρώπου και του σύγχρονου περιβάλλοντος κοινωνικού κόσμου.

Σήμερα η φιλοσοφία, οι επιστήμες της εκπαίδευσης και, ευρύτερα, η επιστήμη έχουν προσυπογράψει τη σχετικότητα και την πολυπλοκότητα της γνώσης. Ο εναγκαλισμός απολυτοκρατικών μύθων, οι οποίοι υπηρετούν την κάθε είδους επιστημονική αυθεντία, την πολιτική μυωπία και το στείρο δογματισμό, ανήκει -πρέπει να ανήκει- στο παρελθόν. Η εκπαίδευση, η εκπαιδευτική έρευνα και η εκπαιδευτική πολιτική τελούν -οφείλουν να τελούν- σε έναν ορίζοντα νέων συνθηκών της γνώσης και νέων γνωσιολογικών και αξιολογικών κριτηρίων. Η γνώση σήμερα δεν πρέπει να είναι ποτέ το αποτέλεσμα της ιδιόλεκτης έρευνας, της υπερβατικής αποκάλυψης, της ανεξέταστης εσχατολογίας ή της ωμής επιβολής της ισχύος. Σήμερα πιστεύουμε ότι η γνώση είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας του ανθρώπινου νου να γνωρίσει και να κατανοήσει τον εαυτό του και τον περιβάλλοντα φυσικό και κοινωνικό κόσμο και ότι αυτό είναι κατεξοχήν το αποτέλεσμα της ανειρήνευτης μαθησιακής διαδικασίας των ανθρώπων και των αγώνων τους για αξιοπρέπεια, κοινωνική δικαιοσύνη και ευημερία.

Σήμερα τελούμε, λοιπόν, σε έναν ορίζοντα μάθησης, τον οποίο οφείλουμε να μετατρέψουμε εμπράκτως σε έναν πολιτισμό μάθησης μέσα από τη στήριξη στόχων, οραμάτων και αξιών. Η διανοητική και η εκπαιδευτική αυταρέσκεια ότι αυτό ήδη αποτελεί κεκτημένο των εκ-παιδευτικών δραστηριοτήτων μας προδίδει τις αγκυλώσεις και τις σκληρύνσεις της πρόσληψης εκ μέρους μας του νεωτερικού διαφωτιστικού προτάγματος για την εκπαίδευση, την άρνησή μας να αντικαταστήσουμε την εργαλειακή λογική και τις αγοραίες μεταμορφώσεις της με μία ορθολογικότητα της ακεραιότητας, της σκόπευσης και της ανταπόκρισης στις μεγάλες  διακυβεύσεις της εποχής μας, την άρνησή μας να μετουσιώσουμε τη γνώση στις νέες συνθήκες ενός μετα-νεωτερικού μαθησιακού διαφωτισμού. Οι συνέπειες του ανερυθρίαστου εθελοτυφλισμού μας: Ο πολλαπλασιασμός του ασήμαντου, η ομοιογενοποίηση και ο πνευματικός μαρασμός, η δυσαρμονία στη σύνδεση ποιοτικού-ποσοτικού και η δογματικότητα της ποσοτικοποίησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων, η διαχείριση των μαθησιακών περιβαλλόντων με κριτήρια που υπερβαίνουν τις παιδευτικές ανάγκες όσων εμπλέκονται σε αυτά, η χειραγώγηση της αποκλίνουσας και της δημιουργικής σκέψης, της κριτικής και της φαντασίας, η εξάντληση της βιωματικότητας και της εμπειρικότητας της μάθησης σε μεμονωμένους σχεδιασμούς, ενώ η διδασκαλία εξακολουθεί να στηρίζεται στην εύρωστη μηχανική απομνημόνευση και σε μία αδικαιολόγητα αλαζονική και αήθη αντίληψη απέναντι στην ετερότητα (φύση, άλλοι οργανισμοί, άλλοι άνθρωποι διαφορετικοί από εμάς). Η πλήρης αδιαφορία για τα ελλείμματα στη διαμόρφωση της σκέψης μέσα από την άσκηση της αμφισβήτησης και της κριτικής, μέσα από τη διασύνδεση όλων των παρεχόμενων γνώσεων με την πραγματική ζωή πραγματικών ανθρώπων, η ανενδοίαστη απόρριψη απαραίτητων δεξιοτήτων για τη διατήρηση της δημοκρατίας συμβάλλει στη μετατροπή μίας κρίσης σε πλήρη καταστροφή: η εντελέχεια των διά βίου μαθητών-πολιτών υποκλίνεται στα σύγχρονα ανίσχυρα νοητικά δοχεία των αποθησαυρισμένων γνώσεων.

Δεν περιττεύουν οι εύλογοι ισχυρισμοί. Ωστόσο, είναι επιτακτικό το εύλογο ερώτημα:  Ποιος είναι ο σκοπός της σύγχρονης εκπαίδευσης; Ποιο είναι το μακρόπνοο όραμα που την εμπνέει; Πώς και πόσο ανταποκρίνεται στα γνωστικά/μαθησιακά και αξιακά προτάγματα των καιρών; Πώς αντιλαμβάνεται τις συγκρούσεις και πώς ανταποκρίνεται σε αυτές;

Στο Διεθνές Συνέδριο “Εκπαιδευτική Ηγεσία, Αποτελεσματική Διοίκηση και Ηθικές Αξίες” αποβλέπουμε να διερευνήσουμε τη σκοποθεσία της σύγχρονης εκπαίδευσης και τα πολύμορφα και πολυάριθμα αδιέξοδά της σε σχέση πάντοτε με τα διάφορα ερωτήματα και διλήμματα, τις αξιακές προκλήσεις και συγκρούσεις. Συγκεκριμενο-ποιούμε τα ερωτήματα αυτά υπό το πρίσμα και το βάρος των καθηκόντων και των προκλήσεων που βαραίνουν τους ώμους των εκπαιδευτικών εκείνων που ασκούν διοίκηση και αναλαμβάνουν διοικητικές και ηγετικές αρμοδιότητες και δράσεις στις ιδιαίτερες συνθήκες της οικονομικής κρίσης και ύφεσης που ταλανίζει, δυστυχώς, τη χώρα μας. Στο Συνέδριο συμμετέχουν έγκριτοι και διακεκριμένοι Έλληνες και Ευρωπαίοι ακαδημαϊκοί δάσκαλοι, επιστήμονες και ερευνητές, διευθυντές σχολείων και μάχιμοι εκπαιδευτικοί με άμεση εμπειρία και γνώση από τις πραγματικές συνθήκες πραγματικών σχολείων και εκπαιδευτικών οργανισμών και δομών.

Βασιλική Καραβάκου, Πρόεδρος του Συνεδρίου

Αν. Καθηγήτρια Φιλοσοφίας της Εκπαίδευσης

Διευθύντρια του Π.Μ.Σ. Επιστήμες της Εκπαίδευσης και της Διά Βίου Μάθησης

Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας